Klaster energii a spółdzielnia energetyczna – różnice
Klaster energii co to jest i czym różni się od spółdzielni energetycznej: forma, obszar, rejestr, ulgi w opłatach. Dla kogo klaster, a dla kogo spółdzielnia.
⚡ Spółdzielnia energetyczna w Twojej gminie? Policz w kalkulatorze, ile zaoszczędzisz jako członek — i zobacz, jak pomagamy w części technicznej. Kalkulator spółdzielni →
Klaster energii i spółdzielnia energetyczna brzmią podobnie i oba służą lokalnej energii. To jednak dwie różne konstrukcje prawne, z innymi zasadami i innymi ulgami. Poniżej sprawdzone w ustawie różnice oraz wskazówka, kiedy które rozwiązanie rozważyć. O samej spółdzielni piszemy szerzej w wadach i zaletach oraz warunkach i rozliczeniu.
Klaster energii – co to jest
Według ustawy o odnawialnych źródłach energii klaster energii to porozumienie (nie osobna spółdzielnia ani spółka), którego przedmiotem jest współpraca w zakresie wytwarzania, magazynowania, równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji energii elektrycznej lub paliw albo obrotu nimi, a także ciepła. Celem są korzyści gospodarcze, społeczne lub środowiskowe jego stron albo większa elastyczność systemu (art. 2 pkt 15a).
Stroną porozumienia musi być co najmniej jednostka samorządu terytorialnego, komunalna spółka kapitałowa albo spółka, w której samorząd ma ponad 50% udziału. Porozumienie zawiera się pisemnie pod rygorem nieważności i wskazuje m.in. koordynatora klastra (art. 38aa).
Spółdzielnia energetyczna w skrócie
To spółdzielnia (Prawo spółdzielcze lub spółdzielnia rolników), która wytwarza energię z OZE, obraca nią lub ją magazynuje wyłącznie na rzecz siebie i członków (art. 2 pkt 33a). Jej dane trafiają do wykazu prowadzonego przez KOWR, a rozliczenie opiera się na stosunku 1 do 0,6 (art. 38c ust. 3). Moc instalacji elektrycznych jest ograniczona do 10 MW i musi umożliwiać pokrycie co najmniej 70% potrzeb spółdzielni i jej członków, a instalacje muszą być własnością spółdzielni lub członków (art. 38e ust. 1 pkt 3 i art. 38f ust. 1). W art. 38aa–38ab, które opisują klaster, takiego limitu mocy nie ma — liczą się obszar i skład porozumienia.
Różnice: klaster a spółdzielnia
| Cecha | Klaster energii | Spółdzielnia energetyczna |
|---|---|---|
| Forma | porozumienie stron, z koordynatorem | spółdzielnia ze statutem i wpisem do KRS |
| Kto musi być w środku | co najmniej gmina lub jej spółka komunalna | brak takiego wymogu; min. liczba członków z Prawa spółdzielczego |
| Obszar | do obszaru powiatu albo 5 sąsiadujących gmin (art. 38ab) | do 3 sąsiadujących gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich (art. 38e) |
| Sieć | jeden operator, sieć poniżej 110 kV | jeden operator, sieć poniżej 110 kV |
| Rejestr | rejestr klastrów energii Prezesa URE (art. 38ac) | wykaz Dyrektora Generalnego KOWR (art. 38f) |
| Zakres działania | energia, paliwa, ciepło; także dystrybucja, obrót i równoważenie zapotrzebowania | wytwarzanie z OZE, obrót i magazynowanie, tylko dla członków |
| Ulgi | do końca 2029 r. bez opłaty OZE i kogeneracyjnej; opłaty dystrybucyjne zmniejszone zależnie od udziału energii z OZE (art. 184k) | rozliczenie 1 do 0,6; bez opłaty OZE, mocowej i kogeneracyjnej od energii zużytej w spółdzielni (art. 38c) |
Ulgi w klastrze — konkretnie
Do 31 grudnia 2029 r. od członków klastra nie nalicza się opłaty OZE ani kogeneracyjnej. Ponadto operator pobiera tylko część opłat dystrybucyjnych zależnych od ilości pobranej energii, gdy energia z OZE wprowadzona do sieci przez członków przekracza określony udział ich zużycia w danej godzinie: od 60% (95% opłat) do 100% (75% opłat). Okresem rozliczeniowym jest miesiąc (art. 184k i 184m). Członek, który rozlicza się w dawnym systemie opustów według art. 4 ust. 1 (1 do 0,8 lub 1 do 0,7), nie skorzysta z tych ulg (art. 184k ust. 4).
Rejestr i obowiązki
W klastrze wniosek o wpis do rejestru składa koordynator, a Prezes URE dokonuje wpisu w terminie 14 dni od złożenia wniosku (art. 38ac ust. 4). Porozumienie ma zapewniać równy i otwarty dostęp nowych członków (art. 38aa ust. 2 pkt 7) i upoważniać koordynatora do dostępu do danych pomiarowych każdego członka. Koordynator co roku składa sprawozdanie do 30 czerwca następnego roku (art. 38ad).
W spółdzielni sprawozdanie roczne z miesięcznymi danymi o wytworzonej i zużytej energii składa się do 60 dni od końca roku (art. 38m), a o zmianach danych informuje się w ciągu 14 dni (art. 38i). W obu przypadkach potrzebne są rzetelne dane pomiarowe, dlatego już na etapie projektu planujemy opomiarowanie.
Dla kogo co
- Spółdzielnia — sensowna dla grupy mieszkańców, rolników i firm, która chce wspólnie produkować i zużywać energię na małym obszarze i skorzystać z rozliczenia 1 do 0,6. Gmina może być jej członkiem, ale nie musi.
- Klaster — rozważ, gdy w przedsięwzięciu uczestniczy samorząd lub jego spółka, obszar ma być większy (powiat lub do 5 gmin) albo wspólnych działań jest więcej niż samo wytwarzanie, np. magazynowanie i równoważenie zapotrzebowania.
To wskazówki, nie rekomendacja: wybór zależy od składu grupy, zużycia i planów. Sprawdź też aktualne przepisy, bo regulacje się zmieniają. Przykładowo ustawa z 9 października 2025 r. przewiduje zmiany dla spółdzielni, ale art. 28 tej ustawy wstrzymuje ich stosowanie do pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej.
Więcej o OZE znajdziesz na stronach dla rolników i firm. Finansowanie: Energia dla wsi i wpis o programie. Pierwsze kroki przy spółdzielni: jak założyć spółdzielnię.
Jak pomagamy w Soldom
Niezależnie od formy, instalacje trzeba dobrać i zbudować. Robimy analizę zużycia członków, dobór i projekt instalacji, montaż własną ekipą i serwis, a także pomagamy w technicznej części dokumentów. Spraw prawnych, rejestracyjnych ani umów klastra czy spółdzielni nie prowadzimy.
Wejdź na stronę Spółdzielnie energetyczne, policz w kalkulatorze, ile możesz zyskać, i napisz do nas.
Źródła
- Ustawa o odnawialnych źródłach energii – tekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 68 (ELI)
- Ustawa o OZE – tekst jednolity, Dz. U. 2024 poz. 1361, brzmienie art. 38e (ELI)
- Ustawa z 9 października 2025 r., Dz. U. 2025 poz. 1535, art. 28 (ELI)
- KOWR – spółdzielnie energetyczne (gov.pl)
Stan na 5 października 2026 r.